NguyÔn ViÕt Quang, Nguyễn Xuân Chiến*

Tóm tắt

Dị vật đường thở là một cấp cứu trong lĩnh vực Tai- Mũi- Họng. Sự chẩn đoán nhanh và xử trí chính xác sẽ tránh được nguy hiểm cho bệnh nhân. Dị vật đường thở có thể gây nên co thắt thanh khí quản,tăng tiết trong lòng khí phế quản và gây nên tình trạng thiếu oxy cho người bệnh. Có nhiều phương pháp gây mê để soi gắp dị vật đường thở nhưng ở Bệnh viện TW Huế chúng tôi dung phương pháp gây mê toàn thân kết hợp với thông khí qua màng giáp nhẫn . Phương pháp này có nhiều ưu điểm như:

- Có thể thực hiện bởi những phương tiện sẵn có trong phòng mổ như bóng cứng , bóng mềm, bình oxy, catheter…

- Rẻ tiền

- Kết quả rất tốt

- Có thể tiến hành không chỉ ở các bệnh viện trung ương mà còn có thể thực hiện ở các bệnh viện tuyến dưới.

- Sau khi làm thủ thuật công việc chăm sóc bệnh nhân nhẹ nhàng

Tuy nhiên điều quan trọng là phải có một ê kíp làm việc có năng lực.Hiện nay máy thở có chế độ thông khí phụt tia hoặc thở oxy tần số cao thì rất tiện dụng nhưng giá thành quá đắt, không thể phổ biến rộng rãi được. Do vậy phương pháp gây mê toàn thân kết hợp với thông khí qua màng giáp nhẫn là một phương pháp có hiệu quả trong thủ thuật soi gắp dị vật đường thở.

Summary

Anesthesia for removing the foreign bodies in ENT emergency.

The rapid diagnostis and correct management will avoid the danger for the patients.

Foreign body inhalation can cause tracheolaryngospasm, increases secretions and hypoxia is a severe complication. There are many technique in anesthesia can be employed following foreign body inhalation. In our hospital, we used general anesthesia combined with transtracheal jet ventilation. This technique has many advantages:

* Can realize by all available means ( ballon, hose, catheter...)

* Inexpensive.

* Excellent results.

*Can realize not only in central hospital but also in regional hospitals.

*To look after patients postoperative comfortably.

However, it is important to have a skillfull group ( anesthesists, surgeons.. ). Now, the ventilator with jet ventilation is currently very expensive . Therefore, general anesthesia combined with transtracheal jet ventilation is a good method the treatment of foreign body inhalation.

1. ĐẶT VẤN ĐỀ

DÞ vËt ®­êng thë lµ mét cÊp cøu trong lÜnh vùc Tai-Mòi-Häng

ChÈn ®o¸n nhanh, xö trÝ ®óng sÏ cøu sèng ®­îc ng­êi bÖnh

Cã nhiÒu kÜ thuËt g©y mª ®Ó soi g¾p dÞ vËt ®­êng thë.

ë khoa GMHS BÖnh viÖn TW HuÕ chóng t«i dïng ph­¬ng ph¸p:” G©y mª toµn th©n phèi

hîp víi th«ng khÝ qua mµng gi¸p nhÉn”

2.MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU

Phèi hîp víi phÉu thuËt viªn trong thñ thuËt néi soi ®Ó lÊy dÞ vËt ®­êng thë dÔ dµng.

. Nªu lªn mét ph­¬ng ph¸p kh«ng chØ triÓn khai ®­îc ë c¸c bÖnh viÖn trung ­¬ng mµ cßn cã thÓ ¸p dông ë c¸c bÖnh viÖn tuyÕn d­íi.

3. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

3.1 §èi t­îng

- 25 bÖnh nh©n bÞ dÞ vËt ®­êng thë vµo khoa Tai-Mòi-Häng BÖnh viÖn TW HuÕ.

- Tuæi nhá nhÊt :18 th¸ng , tuæi lín nhÊt :30 tuæi.

- A.S.A : 3-4

3.2 Ph­¬ng ph¸p nghiªn cøu

3.2.1 Thuèc : cã 2 lo¹i

+ Thuèc g©y mª : Lidocain 1% , Fentanyl , Propofol , Suxamethonium , Isofluran.

+ Thuèc håi søc : Atropin , Adrenalin , Depersolon , Salbutamol...

3.2.2 Dông cô : cã 2 nhãm

+ Nhãm 1 dïng ®Ó th«ng khÝ qua ®­êng néi soi ( èng néi khÝ qu¶n, oxygen, balloon, hoặc bãng mềm.)

+ Nhãm 2 dïng ®Ó th«ng khÝ qua mµng gi¸p nhÉn (catªte 14G,16G, 18G, èng nèi, néi khÝ qu¶n sè 4;5 , oxygen , bãng bãp...)

3.2.3 Monitor theo dâi c¸c chØ sè sèng cßn nh­ m¹ch, huyÕt ¸p, SpO₂ cho bÖnh nh©n.

Lu«n lu«n chuÈn bÞ s½n c¸c ph­¬ng tiÖn ®Ó ®Æt néi khÝ qu¶n khi cÇn thiÕt

3.2.4 Kü thuËt tiÕn hµnh:

- LÊy 1 ®­êng chuyÒn tÜnh m¹ch tèt.

- ChuÈn bÞ s½n 2 nguån cung cÊp Oxy.

- Cho bÖnh nh©n ngñ : Fentanyl 2-2,5 μg/kg, Propofol 2-2,5 mg/kg, Suxamethonium 1-2mg/kg, Isoflurane duy tr× tõ 0,5 -2,5%

- BS g©y mª 1 hoÆc kü thuËt viªn g©y mª th«ng khÝ b»ng c¸ch bãp bãng b»ng tay qua ®­êng mòi- khÝ- phÕ qu¶n.

- BS g©y mª 2 x¸c ®Þnh mèc mµng gi¸p nhÉn , chäc catheter vµo khÝ qu¶n, cè ®Þnh, l¾p nèi víi hÖ thèng th«ng khÝ qua mµng gi¸p nhÉn.

C¸ch thøc th«ng khÝ nh­ sau: Bãp bãng b»ng tay oxy 100%, tÇn sè 60-100 lÇn/ phót, nång ®é thuèc mª h¬i Forane 0,5-2,5 %

- Khi phÉu thuËt viªn ®­a èng soi vµo khÝ qu¶n bÖnh nh©n, b¸c sÜ g©y mª håi søc g¾n thªm hÖ thèng th«ng khÝ qua ®­êng néi soi .

C¸ch th«ng khÝ nh­ sau: Bãp bãng b»ng tay oxy 100%, tÇn sè 20-30 lÇn/ phót

- Trong qu¸ tr×nh soi g¾p dÞ vËt nÕu SpO₂ < 90%, chóng t«i ®Ò nghÞ phÉu thuËt viªn ngõng soi, bÝt kÝn lç nh×n ®Ó t¨ng th«ng khÝ, khi SpO2 æn ®Þnh, phÉu thuËt viªn tiÕp tôc thao t¸c. NÕu SpO2 kh«ng ®¶m b¶o th× ph¶i ®Æt èng NKQ ®Ó ®¶m b¶o O₂ cho bÖnh nh©n.

4. KẾT QUẢ

4.1. Sè l­îng

- Tõ 2001-2005 cã 25 bÖnh nh©n bÞ dÞ vËt ®ường thë : 18 nam vµ 7 n÷.

- Lo¹i dÞ vËt : h¹t l¹c, m¶nh ®å ch¬i, m¶nh kim lo¹i...

- VÞ trÝ dÞ vËt: PhÕ qu¶n tr¸i: 8, pÕ qu¶n ph¶i: 11, khÝ qu¶n : 6

4.2. Thêi gian soi g¾p:

Trung b×nh 70± 25 phót (ng¾n nhÊt: 30 phót , dµi nhÊt:120 phót )

4.3. TØ lÖ thµnh c«ng vµ tai biÕn

4.3.1. TØ lÖ thµnh c«ng :100% cã BN dÞ vËt ®­êng thë ®Òu ®­îc soi g¾p thµnh c«ng.

4.3.2. TØ lÖ tai biÕn:

+ Tö vong : 0%

+ Trµn khÝ mµng phæi 1 ca (1/25): nguyªn nh©n do dÞ vËt b»ng kim lo¹i, s¾c c¹nh,

ë rÊt s©u trong phÕ qu¶n tr¸i. Tai biÕn ®­îc phÉu thuËt viªn nghi ngê trong vµ sau khi soi g¾p vµ b¸o b¸c sü g©y mª håi søc ®Ó theo dâi s¸t vµ sau 12 giê kÓ tõ khi lÊy ®­îc dÞ vËt ra bÖnh nhi ®­îc dÉn l­u mµng phæi do trµn khÝ, sau 2 ngµy rót dÉn l­u.

+ Trµn khÝ d­íi da vïng cæ quanh chæ chäc catªte: 5 ca (l­îng Ýt kh«ng cÇn can thiÖp).

+ Cã 4 bÖnh nh©n ph¶i ®Æt NKQ t¹m thêi trong kho¶ng 10 phót ®Ó th«ng khÝ. Sau ®ã rót néi khÝ qu¶n vµ tiÕt tôc soi g¾p theo ph­¬ng ph¸p th«ng khÝ nh­ ®· nghiªn cøu.

4.4. Sù biÕn ®æi c¸c dÊu sèng cßn

5. BÀN LUẬN

G©y mª toµn th©n kÕt hîp víi th«ng khÝ qua mµng gi¸p nhÉn cã nhiÒu ­u ®iÓm:

- Cã thÓ thùc hiÖn bëi nh÷ng ph­¬ng tiÖn cã s½n : balloon, b×nh O2 , Catheter...

- Kh«ng ®¾t

- KÕt qu¶ tèt.

- TriÓn khai ®­îc kh«ng nh÷ng ë c¸c trung t©m y tÕ lín mµ cã thÓ ë c¸c bÖnh viÖn tuyÕn d­íi

- Sau thñ thuËt ch¨m sãc bÖnh nh©n nhÑ nhµng.

- Tuy nhiªn cÇn cã 1 ªkÝp phÈu thuËt viªn, B¸c sÜ g©y mª vµ céng sù cã n¨ng lùc vµ giµu kinh nghiÖm ®Ó tr¸nh c¸c tai biÕn cã thªí x¶y ra.

6.KẾT LUẬN

- HiÖn nay trªn thÕ giíi cã nhiÒu ph­¬ng ph¸p g©y mª ®Ó soi g¾p dÞ vËt ®­êng thë . C¸c ph­¬ng tiÖn hiÖn ®¹i nh­ m¸y g©y mª cã chÕ ®é th«ng khÝ phôt tia(Jet vetilation) hay c¸c èng néi soi mÒm cã hÖ thèng g¾p dÞ vËt ®­êng thë gi¸ thµnh rÊt cao, ch­a thÓ phæ biÕn réng r·i.

- Bªn c¹nh c¸c ph­¬ng ph¸p ®ang ®­îc dïng hiÖn nay chóng t«i ®¨ ¸p dông ph­¬ng ph¸p g©y mª toµn th©n kÕt hîp víi th«ng khÝ hç trî qua mµng gi¸p nhÉn ®Ó soi g¾p dÞ vËt ®­êng thë. B­íc ®Çu ¸p dông chóng t«i thÊy ®©y lµ 1 ph­¬ng ph¸p cã nhiÒu ­u ®iÓm, rÊt phï hîp víi hoµn c¶nh cña n­íc ta nãi chung vµ bÖnh viÖn TW HuÕ nãi riªng.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1-Manuel d'anesthesie pediatrique

2-Protocole d'anesthesie-reanimation

3-Principles and pratice of Anesthesiology

4- Clinical Anesthesiology